„Mały Książę” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego — opracowanie lektury

Budowa i narracja

• Dedykacja dla Léona Wertha, przyjaciela autora, i 27 krótkich rozdziałów.
• Narratorem jest pilot. Opowiada w pierwszej osobie, sześć lat po rozstaniu z Małym Księciem, zwraca się do czytelników i komentuje świat dorosłych.
• Rama to awaria samolotu na Saharze. O podróży po planetach pilot wie tylko z opowieści Księcia.

Streszczenie

Rysunek i awaria (rozdz. I–IV). Jako sześciolatek narrator narysował węża boa, który trawi słonia, ale dorośli widzieli na rysunku kapelusz — więc porzucił rysowanie i został pilotem. Gdy silnik psuje się na Saharze, a wody ma na osiem dni, o świcie budzi go chłopiec, który prosi o narysowanie baranka. Pilot w końcu rysuje skrzynkę i mówi, że baranek jest w środku — i to Księciu wystarcza. Chłopiec pochodzi z maleńkiej asteroidy B 612.

Planeta i róża (rozdz. V–IX). Pilot dowiaduje się o baobabach, które trzeba wyrywać, póki są małe, i o zachodach słońca oglądanych wiele razy jednego dnia. Na planecie Księcia wyrosła piękna, ale próżna i kapryśna róża. Męczony jej kaprysami chłopiec postanawia odejść. Przy pożegnaniu róża przeprasza i wyznaje mu miłość.

Planety dorosłych (rozdz. X–XV). Książę odwiedza sześć planetoid. Król chce rządzić wszystkim, Próżny pragnie podziwu, Pijak pije, by zapomnieć, że wstydzi się picia, Bankier liczy gwiazdy, które uważa za swoje, Latarnik co minutę zapala i gasi latarnię, a Geograf nie zna własnej planety. To on radzi odwiedzić Ziemię.

Ziemia, róże i lis (rozdz. XVI–XXIII). Na pustyni Książę spotyka żmiję, która mówi, że może mu pomóc wrócić do domu. W ogrodzie pełnym róż płacze, bo myślał, że jego kwiat jest jedyny na świecie. Wtedy pojawia się lis i prosi o oswojenie. Uczy Księcia cierpliwości, przychodzenia o stałej porze i tego, że oswoić znaczy stworzyć więzy. Książę rozumie, że jego róża jest jedyna, bo to o nią dbał i to jej poświęcił czas. Potem spotyka jeszcze zwrotniczego i kupca pigułek gaszących pragnienie.

Studnia i pożegnanie (rozdz. XXIV–XXVII). Ósmego dnia awarii kończy się woda. Pilot i Książę idą szukać studni i o świcie ją znajdują. Pilot naprawia silnik, a Książę umawia się ze żmiją. Nocą, w rocznicę swojego przybycia na Ziemię, pozwala się jej ukąsić i bezgłośnie pada na piasek. Zostawia pilotowi gwiazdy, które umieją się śmiać. Po sześciu latach narrator wierzy, że Książę wrócił na swoją planetę, bo o świcie nie znalazł jego ciała.

Bohaterowie

• Pilot (narrator) — jako dziecko nie został zrozumiany przez dorosłych; na pustyni zaprzyjaźnia się z Małym Księciem.
• Mały Książę — chłopiec o złotych włosach z asteroidy B 612; wędruje, szukając przyjaciół i zrozumienia.
• Róża — piękna, próżna i kapryśna, ale kochana; dla Księcia jedyna.
• Lis — mądry przyjaciel, który uczy oswojenia i odpowiedzialności.
• Żmija — oznacza śmierć, a zarazem drogę powrotu Księcia na planetę.
• Mieszkańcy planetoid — Król, Próżny, Pijak, Bankier, Latarnik i Geograf, czyli różne wady dorosłych.

Najważniejsze sceny

Rysunek numer 1

Dorośli widzą tylko kształt kapelusza i nie dostrzegają tego, co w środku. Od tej sceny zaczyna się przeciwstawienie świata dzieci i świata dorosłych.

Planety dorosłych

Każdy mieszkaniec uosabia inną wadę: żądzę władzy, próżność, nałóg, chęć posiadania, wiedzę bez doświadczenia. Tylko Latarnik, zajęty czymś poza sobą, mógłby zostać przyjacielem Księcia, ale jego planeta jest za mała dla dwóch.

Lis i ogród róż

To najważniejsza scena książki i najczęstszy fragment na egzaminach. Lis tłumaczy, że oswojenie to tworzenie więzi, które wymaga czasu. To, co oswojone, staje się jedyne na świecie, a kto kogoś oswoił, bierze za niego trwałą odpowiedzialność. Lis zdradza też sekret: tego, co w życiu najcenniejsze, nie da się dostrzec samym wzrokiem — trzeba patrzeć sercem.

Studnia

Pustynię czyni piękną to, że gdzieś kryje się studnia. Woda zdobyta wspólnym trudem jest dobra dla serca jak prezent.

Motywy i symbole

• Róża — miłość i bliska osoba: trudna, ale jedyna, bo kochana i pielęgnowana.
• Lis — mądrość (nie chytrość!) i przyjaźń.
• Oswojenie — budowanie więzi, które wymaga cierpliwości i rodzi odpowiedzialność.
• Baobaby — zło i zaniedbania, które trzeba usuwać od razu, póki są małe.
• Dzieci i dorośli — dziecięca wrażliwość przeciwstawiona dorosłym, którzy liczą, posiadają i rozkazują.
• Pustynia i studnia — samotność oraz ukryta wartość tego, czego nie widać.
• Gwiazdy — pamięć o przyjacielu.
• Podróż — dojrzewanie do przyjaźni i miłości.

Ważne konteksty

• Biografia autora — Saint-Exupéry był pilotem poczty lotniczej i przeżył katastrofę samolotu na pustyni, stąd pilot i Sahara w utworze. Zginął 31 lipca 1944 r. podczas wojennego lotu zwiadowczego.
• Wojna — książka powstała w Stanach Zjednoczonych w czasie II wojny światowej. W dedykacji autor pisze, że jego przyjaciel głoduje i marznie we Francji, która była wtedy pod okupacją.
• Porównania — „Kamienie na szaniec” (przyjaźń i odpowiedzialność).

Co zapamiętać przed egzaminem

• Narratorem jest pilot, nie Mały Książę.
• Rysunek numer 1 przedstawia węża boa trawiącego słonia, nie kapelusz.
• Mały Książę pochodzi z asteroidy B 612; Ziemia była siódmą planetą jego podróży.
• Lis jest mądry, nie przebiegły.
• Róża jest jedyna nie z wyglądu, ale dlatego, że Książę ją oswoił i się o nią troszczył.
• Książę nie odlatuje samolotem pilota — pozwala się ukąsić żmii w rocznicę przybycia na Ziemię.

Pytania sprawdzające