„Makbet” Williama Szekspira — opracowanie lektury

Budowa i cechy dramatu

• Pięć aktów, akcja w Szkocji i w Anglii.
• Szekspir nie zachowuje jedności miejsca i czasu.
• Łączy tragizm z komizmem (scena z Odźwiernym) oraz realizm z fantastyką (czarownice, duch, zjawy).
• Przeważa wiersz; prozą mówią m.in. Odźwierny i lunatykująca Lady Makbet.

Streszczenie

Akt I. Makbet i Banko, wodzowie króla Duncana, wracają po zwycięstwie nad buntownikami. Na stepie trzy czarownice witają Makbeta jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla, a Bankowi przepowiadają, że spłodzi królów. Zaraz potem Makbet dowiada się, że król nadał mu tytuł tana Kawdoru. Zaczyna myśleć o zabójstwie. Lady Makbet, gdy czyta list męża, postanawia, że Duncan, który ma przyjechać do ich zamku, nie dożyje jutra. Makbet się waha, ale żona zarzuca mu tchórzostwo i podaje plan.

Akt II. Makbet widzi przed sobą sztylet-widmo i zabija śpiącego Duncana. Lady Makbet odnosi sztylety i smaruje krwią śpiących dworzan. Zwłoki odkrywa Makduf. Makbet zabija dworzan, rzekomo w gniewie. Synowie Duncana uciekają, więc podejrzenie pada na nich. Makbet zostaje koronowany.

Akt III. Król Makbet boi się Banka i przepowiedni o jego potomkach. Nasyła na niego morderców: Banko ginie, ale jego syn Fleance ucieka. Na uczcie duch Banka siada na miejscu Makbeta; widzi go tylko Makbet.

Akt IV. Makbet idzie do czarownic. Zjawy ostrzegają go przed Makdufem, ale też zapewniają, że nie zabije go nikt zrodzony z kobiety i nikt go nie pokona, dopóki las birnamski nie podejdzie pod Dunsinane. Makbet każe wymordować rodzinę Makdufa, który uciekł do Anglii. Przebywający w Anglii u Malkolma, syna Duncana, Makduf poprzysięga zemstę.

Akt V. Lady Makbet chodzi we śnie, jakby myła ręce z krwi, i zdradza zbrodnie. Potem umiera. Żołnierze Malkolma niosą przed sobą gałęzie lasu birnamskiego, więc „las” rusza na Dunsinane. Makduf wyjawia, że wydarto go z łona matki przed czasem. Makbet ginie w pojedynku, a Malkolm zostaje królem.

Bohaterowie

• Makbet — dzielny wódz, który z ambicji staje się królobójcą i tyranem. Przegrywa z własnym sumieniem i strachem.
• Lady Makbet — żona Makbeta; na początku silniejsza i bardziej bezwzględna od męża, później załamuje się pod ciężarem winy.
• Duncan — łagodny król Szkocji, ufa Makbetowi.
• Banko — drugi wódz; ostrożny wobec przepowiedni.
• Makduf — tan Fife, przeciwnik Makbeta, zabija go w pojedynku.
• Malkolm — syn Duncana, prawowity następca tronu.
• Trzy czarownice — „przeznaczeń siostry”, które budzą w Makbecie ambicję.

Najważniejsze sceny

Monolog przed zbrodnią

Makbet wie, że nie powinien zabijać krewnego, króla i gościa, a Duncan rządził dobrze. Pcha go tylko ambicja. Żona łamie jego opór, podważając jego męskość.

Noc zbrodni

Makbet mówi, że krwi z jego ręki nie zmyją wszystkie morza. Lady Makbet uważa, że wystarczy trochę wody. Ten kontrast odwróci się w akcie V.

Uczta z duchem Banka

Duch, którego widzi tylko Makbet, można odczytać jako obraz winy i sumienia.

Scena lunatyczna

Lady Makbet we śnie próbuje zmyć z rąk krew, której nie ma. Zdradza zabójstwa Duncana, Banka i rodziny Makdufa.

Motywy i problematyka

• Władza i ambicja — zbrodnia rodzi kolejne zbrodnie.
• Los a wolna wola — przepowiednie nie mówią, jak zdobyć tron; zabić postanawia sam Makbet, więc odpowiada za swoje czyny.
• Krew i bezsenność — znaki winy i utraconego spokoju.
• Dwuznaczność — przepowiednie spełniają się dosłownie i zwodzą Makbeta; czarownice mówią, że „brzydota pięknieje”.
• Zaburzona natura — po zabójstwie dzień jest ciemny, a zwierzęta zachowują się dziwnie.
• Męskość i okrucieństwo — Lady Makbet utożsamia męstwo z gotowością do zbrodni.

Ważne konteksty

• Historia — od 1603 r. królem Anglii był Jakub I, uważany za potomka Banka.
• Porównania — „Balladyna” (żądza władzy, wyrzuty sumienia, uczta z duchem ofiary), „Antygona” (władza i wina), „Hamlet” (zbrodnia na tronie).

Co zapamiętać przed maturą

• Duncana zabija Makbet, a Lady Makbet upija dworzan i smaruje ich krwią.
• Zwłoki odkrywa Makduf.
• Banka zabijają nasłani mordercy; Fleance ucieka.
• Ducha Banka widzi tylko Makbet.
• Przepowiednie z aktu IV wypowiadają zjawy, a nie czarownice.
• Makdufa wydarto z łona matki przed czasem.
• Lady Makbet umiera poza sceną.

Pytania sprawdzające