„Hamlet” Williama Szekspira — opracowanie lektury

Budowa i narracja

• Pięć aktów, akcja w Elsynorze.
• Ważną rolę mają monologi Hamleta.
• Teatr w teatrze — aktorzy grają „Zabójstwo Gonzagi”, które Hamlet nazywa „Łapką na myszy”.
• Trzech synów, których ojcowie zginęli: Hamlet, Laertes i Fortynbras. Każdy inaczej reaguje na tę stratę.

Streszczenie

Akt I. Nocą na tarasie zamku strażnicy i Horacy widzą ducha zmarłego króla. Klaudiusz, nowy król, poślubił Gertrudę miesiąc po pogrzebie męża i nie pozwala Hamletowi wrócić na studia do Wittenbergi. Duch wyjawia synowi, że otruł go Klaudiusz, wlewając mu truciznę do ucha, gdy spał w ogrodzie. Żąda zemsty, ale zakazuje krzywdzić matkę. Hamlet zapowiada, że może zachowywać się dziwacznie.

Akt II. Hamlet udaje szaleństwo. Poloniusz, szambelan, uważa, że to szaleństwo z miłości do jego córki Ofelii. Król sprowadza dawnych kolegów Hamleta, Rozenkranca i Gildensterna, by go wybadali. Na zamek przyjeżdżają aktorzy. Hamlet zamawia przedstawienie z dopisanymi przez siebie wierszami, bo chce sprawdzić, czy Duch mówił prawdę.

Akt III. Hamlet wygłasza monolog „Być albo nie być”. Podsłuchiwany przez króla i Poloniusza, każe Ofelii iść do klasztoru. Podczas przedstawienia, przy scenie trucia w ogrodzie, Klaudiusz wstaje i wychodzi. Hamlet i Horacy uznają to za potwierdzenie winy. Hamlet widzi modlącego się króla, ale go nie zabija, by nie posłać go do nieba. W komnacie matki przebija przez zasłonę podsłuchującego Poloniusza, myśląc, że to król.

Akt IV. Klaudiusz wysyła Hamleta do Anglii z listem, w którym żąda jego śmierci. Ofelia po śmierci ojca traci zmysły. Z Francji wraca jej brat Laertes i chce pomścić ojca. Przychodzi list: Hamlet dzięki piratom wrócił do Danii. Król proponuje Laertesowi pojedynek z Hamletem: Laertes zatruje ostrze, a król przygotuje zatruty puchar. Królowa przynosi wieść, że Ofelia utonęła w potoku.

Akt V. Na cmentarzu grabarze kopią grób, a Hamlet trzyma czaszkę błazna Yoricka i rozmyśla o śmierci. Odbywa się pogrzeb Ofelii. Hamlet mówi Horacemu, że podmienił list, więc w Anglii zginą Rozenkranc i Gildenstern. W pojedynku królowa pije z zatrutego pucharu. Laertes rani Hamleta zatrutym ostrzem, ale zamieniają się rapierami i Hamlet rani Laertesa. Królowa umiera, a umierający Laertes wyjawia spisek. Hamlet zabija Klaudiusza, godzi się z Laertesem i umiera. Władzę przejmuje norweski książę Fortynbras.

Bohaterowie

• Hamlet — królewicz i student z Wittenbergi; inteligentny, refleksyjny, pełen wątpliwości, ale też porywczy.
• Duch — zamordowany ojciec Hamleta.
• Klaudiusz — stryj Hamleta, zabójca brata, nowy król.
• Gertruda — matka Hamleta, żona Klaudiusza.
• Poloniusz — gadatliwy szambelan, który lubi podsłuchiwać.
• Ofelia — córka Poloniusza, kochana przez Hamleta.
• Laertes — syn Poloniusza, który chce zemsty.
• Horacy — wierny przyjaciel i powiernik Hamleta.
• Fortynbras — książę norweski, człowiek czynu.

Najważniejsze sceny

„Być albo nie być”

Hamlet zastanawia się, czy znosić cierpienie, czy z nim skończyć. Śmierć przypomina sen, ale strach przed tym, co po niej, powstrzymuje ludzi. Według Hamleta rozwaga czyni nas tchórzami.

„Łapka na myszy”

Teatr staje się narzędziem prawdy: reakcja Klaudiusza na scenę trucia potwierdza słowa Ducha.

Cmentarz

Czaszka Yoricka i rozważania o Aleksandrze Wielkim obróconym w proch przypominają, że wobec śmierci wszyscy są równi.

Motywy i problematyka

• Zemsta — obowiązek syna i jego moralne wątpliwości.
• Myśl a czyn — Hamlet waha się, a Laertes i Fortynbras działają. Stąd hamletyzowanie: nadmierne analizowanie i niezdolność do czynu.
• Szaleństwo — udawane przez Hamleta i prawdziwe u Ofelii.
• Teatr i pozory — prawie każdy kogoś śledzi albo udaje.
• Rozkład państwa — „Dania jest więzieniem”, a w państwie duńskim coś się psuje.
• Śmierć i przemijanie — cmentarz, czaszka, motyw vanitas.

Ważne konteksty

• Źródło fabuły — legenda o Amlecie spisana przez duńskiego kronikarza Saxo Gramatyka.
• Zbigniew Herbert, „Tren Fortynbrasa” — monolog Fortynbrasa nad ciałem Hamleta.
• Porównania — „Kordian” (bohater wahający się przed czynem), „Makbet” (zbrodnia na tronie), „Antygona” (konflikt racji).

Co zapamiętać przed maturą

• Słowa o tym, że w państwie duńskim coś się psuje, mówi Marcellus, a nie Hamlet.
• „Być albo nie być” jest w akcie III, a czaszka Yoricka w akcie V — to dwie różne sceny.
• Yorick to zmarły błazen królewski, a nie grabarz.
• Poloniusza zabija Hamlet, przez zasłonę.
• Ducha w komnacie królowej widzi tylko Hamlet.
• Hamlet nie oszczędza modlącego się króla z litości, tylko by nie trafił do nieba.
• Zatrucie ostrza to pomysł Laertesa; król przygotowuje zatruty puchar.
• Rozenkranc i Gildenstern giną w Anglii.
• Fortynbras to książę norweski.

Pytania sprawdzające