„Hobbit, czyli tam i z powrotem” J.R.R. Tolkiena — opracowanie lektury

Budowa i narracja

• 19 rozdziałów i kompozycja wędrówki: z domu Bilba do Samotnej Góry i z powrotem.
• Narrator trzecioosobowy, gawędziarz: zwraca się do czytelników, komentuje i zapowiada wydarzenia.
• Fantasy — wymyślony świat z własną geografią, ludami i historią.

Streszczenie

Nieproszeni goście. Do Bilba przychodzi Gandalf i trzynastu krasnoludów pod wodzą Thorina Dębowej Tarczy. Chcą odzyskać skarb i królestwo pod Samotną Górą, które dawno temu zagarnął smok Smaug. Bilbo, wbrew swojej naturze, rusza z nimi jako „włamywacz”.

Trolle i Rivendell. Trolle chwytają krasnoludy, ale Gandalf podtrzymuje ich kłótnię do świtu, a w słońcu trolle zamieniają się w kamień. W ich jaskini drużyna znajduje miecze, a Bilbo sztylet. W Rivendell Elrond odczytuje na mapie ukryte pismo o tajnych drzwiach do Góry.

Zagadki w ciemnościach. W Górach Mglistych drużynę porywają gobliny. Bilbo gubi się w tunelach i znajduje pierścień. Nad podziemnym jeziorem spotyka Golluma i gra z nim w zagadki o życie. Pierścień czyni go niewidzialnym i pozwala mu uciec.

Mroczna Puszcza. Orły ratują drużynę przed goblinami i wilkami, a wędrowców gości Beorn, który zmienia się w niedźwiedzia. Gandalf odchodzi do innych spraw. W Mrocznej Puszczy Bilbo, niewidzialny, uwalnia krasnoludy z sieci olbrzymich pająków, a potem wyprowadza je w beczkach z lochów Króla Elfów.

Smaug. W Mieście na Jeziorze ludzie witają wyprawę z nadzieją. Ostatni promień słońca odsłania dziurkę od klucza w tajnych drzwiach. Bilbo rozmawia ze Smaugiem zagadkami i dostrzega nieosłonięte miejsce na jego piersi. Rozwścieczony smok pali Miasto na Jeziorze, ale ginie od czarnej strzały łucznika Barda, któremu drozd przekazał tajemnicę.

Spór o skarb. Elfy i ludzie żądają części skarbu, a Thorin odmawia. Bilbo w nocy oddaje im Arcyklejnot, klejnot rodu Thorina, by kupić pokój. Thorin go wypędza.

Bitwa Pięciu Armii. Nadciągają gobliny i wilki, więc krasnoludy, ludzie i elfy walczą razem. Zwycięstwo przynoszą orły i Beorn. Umierający Thorin godzi się z Bilbem. Bilbo bierze tylko dwie małe skrzynki złota i srebra i wraca do domu, gdzie właśnie licytują jego rzeczy, bo uznano go za zmarłego.

Bohaterowie

• Bilbo Baggins — hobbit, który kocha spokój i wygodę, ale po przodkach z rodu Tuków ma w sobie żyłkę przygody. W drodze staje się odważny, sprytny i odpowiedzialny.
• Gandalf — czarodziej, który wybiera Bilba do wyprawy i ratuje drużynę w trudnych chwilach.
• Thorin Dębowa Tarcza — przywódca krasnoludów, dumny, przy skarbie chciwy i zawzięty. Przed śmiercią zmienia zdanie o złocie.
• Smaug — smok, który zagarnął Samotną Górę.
• Gollum — istota znad podziemnego jeziora, dawny właściciel pierścienia.
• Bard — łucznik z Miasta na Jeziorze, pogromca smoka.
• Beorn — człowiek zmieniający się w niedźwiedzia.

Przemiana Bilba

Na początku Bilbo boi się przygody i tęskni za wygodnym domem. Potem:

1. wygrywa rozumem pojedynek na zagadki z Gollumem;
2. sam walczy z pająkami i zaczyna przewodzić krasnoludom;
3. ratuje drużynę z lochów elfów;
4. przechytrza smoka w rozmowie;
5. przedkłada pokój nad zysk, oddając Arcyklejnot.

Wraca do domu jako inny hobbit: traci szacunek sąsiadów, ale zyskuje mądrość i przyjaciół.

Motywy i problematyka

• Wędrówka jako dojrzewanie — podróż „tam i z powrotem” zmienia bohatera.
• Niepozorny bohater — rozum i odwaga zamiast siły.
• Chciwość — smok na złocie i zawziętość Thorina; Bilbo bierze niewiele.
• Przyjaźń i pojednanie — Thorin i Bilbo przed śmiercią króla.
• Współpraca przeciw złu — krasnoludy, ludzie i elfy razem w bitwie.
• Etos rycerski — odwaga i obrona słusznej sprawy.

Ważne konteksty

• Tolkien filolog — imiona krasnoludów i Gandalfa wziął ze staronordyckiej „Eddy”.
• C.S. Lewis, autor „Opowieści z Narnii”, był przyjacielem Tolkiena i chwalił „Hobbita”.
• Porównania — „Opowieści z Narnii” (świat fantasy, dobro i zło), „Chłopcy z Placu Broni” (niepozorny bohater).

Co zapamiętać przed sprawdzianem

• Smauga zabija Bard, a nie Bilbo czy Thorin.
• Krasnoludów jest trzynastu razem z Thorinem; Bilbo jest czternasty.
• Pierścień Bilbo znajduje w tunelu, zanim spotka Golluma.
• Gandalf nie idzie z drużyną przez całą drogę.
• Arcyklejnot Bilbo oddaje, by zapobiec wojnie.
• W Bitwie Pięciu Armii krasnoludy, ludzie i elfy walczą razem przeciw goblinom i wilkom.
• „Hobbit” jest osobną, wcześniejszą powieścią, a nie częścią „Władcy Pierścieni”.

Pytania sprawdzające