Stanisław Wokulski — charakterystyka bohatera „Lalki”

Biografia

• Pochodzenie — ze zubożałej szlachty. To, że jest kupcem, nie znaczy, że pochodzi z mieszczaństwa.
• Młodość — był subiektem w handlu win i delikatesów Hopfera. Nocami się uczył i zdał do Szkoły Głównej.
• Powstanie i zesłanie — za udział w powstaniu styczniowym trafił na Syberię, w okolice Irkucka.
• Powrót — w 1870 r. wrócił do Warszawy i podjął pracę u wdowy Minclowej, z którą rok później się ożenił. Po jej śmierci odziedziczył sklep i kapitał.
• Majątek — fortunę zbił na dostawach dla wojska w wojnie rosyjsko-tureckiej, do których namówił go Suzin, moskiewski kupiec poznany na Syberii.
• Na początku powieści ma około 45 lat i jest jednym z najbogatszych kupców Warszawy.

Cechy charakteru

• Pracowitość i wytrwałość — od subiekta doszedł do majątku własną pracą i nauką.
• Ambicja — chce zdobyć pozycję, która pozwoli mu zbliżyć się do Izabeli.
• Hojność i wrażliwość na krzywdę — pomaga furmanowi Wysockiemu, wyciąga z nędzy Mariannę, wspiera ludzi, których spotyka.
• Skłonność do idealizowania — widzi w Izabeli nie prawdziwą kobietę, ale wymarzoną królewnę.
• Porywczość i namiętność — zakochany, podejmuje decyzje pod wpływem uczuć.
• Rozdarcie — między pracą a miłością, rozumem a marzeniem.

Miłość do Izabeli

Wokulski zakochał się w Izabeli, gdy zobaczył ją w teatrze. Cały majątek i wysiłek podporządkowuje temu uczuciu:

• skrycie kupuje serwis i srebra, które Łęccy musieli sprzedać;
• kładzie na tacę ciotki Izabeli w czasie kwesty rulon złotych monet;
• kupuje na licytacji kamienicę Łęckich;
• wchodzi do arystokratycznych salonów, choć arystokraci nim gardzą.

Izabela przyjmuje jego starania i zostaje jego narzeczoną, ale nie traktuje go jak równego sobie. Przełom następuje w pociągu do Krakowa: Wokulski słyszy jej rozmowę po angielsku ze Starskim i rozumie, kim naprawdę jest dla niej. Wysiada w Skierniewicach i kładzie się na torach. Ratuje go dróżnik Wysocki.

Po tej scenie Wokulski myśli, że trzeba było poznawać kobiety nie przez okulary romantycznych poetów. W Paryżu wcześniej ciskał tomikiem Mickiewicza, wołając, że poezja zatruła dwa pokolenia.

Romantyk czy pozytywista?

Cechy romantyka

• Idealizacja ukochanej i miłość wyniesiona z lektur poezji.
• Udział w powstaniu i zesłanie na Syberię.
• Gotowość do poświęcenia wszystkiego dla uczucia.
• Skłonność do skrajnych decyzji, aż do próby samobójczej.
• Doktor Szuman mówi o nim: „Czystej krwi polski romantyk, co to wiecznie szuka czegoś poza rzeczywistością”.

Cechy pozytywisty

• Praca i przedsiębiorczość — handel, spółka, rozsądne interesy.
• Zainteresowanie nauką — studia, fascynacja wynalazkami w Paryżu, wsparcie dla Ochockiego.
• Praca u podstaw i filantropia — pomoc ubogim, którą traktuje praktycznie.
• Rozum i plan — w interesach kieruje się rachunkiem.

Wniosek

Wokulski to człowiek pogranicza epok. Działa jak pozytywista, a czuje i kocha jak romantyk. W trzech pokoleniach idealistów stoi między romantycznym Rzeckim a Ochockim, idealistą nauki. Jego klęska pokazuje, że w świecie, w którym liczy się pochodzenie i pozór, nie można pogodzić tych dwóch postaw.

Relacje z innymi postaciami

• Izabela Łęcka — obiekt jego miłości i źródło klęski.
• Ignacy Rzecki — wierny przyjaciel, który pisze o nim w pamiętniku, choć nieobiektywnie.
• Doktor Szuman — przyjaciel i trzeźwy komentator jego losu.
• Julian Ochocki — młody wynalazca, któremu Wokulski przeznacza największy zapis w testamencie (140 tys. rubli).
• Suzin — wspólnik w interesach, przyjaciel z Syberii.
• Helena Stawska — kobieta, z którą Rzecki chciał go wyswatać.

Zakończenie losów

Po zerwaniu z Izabelą Wokulski popada w apatię, wycofuje się z interesów i sporządza testament. Słychać, że kupił naboje dynamitowe, a później wybuch obraca w gruzy ruiny zamku w Zasławiu. Nikt nie znajduje jego śladu. Powieść nie rozstrzyga, czy zginął: Szuman sądzi, że się zabił, a Rzecki, że wyjechał.

Jak zbudować charakterystykę na maturze

1. Przedstawienie postaci — kim jest, skąd pochodzi, jaką ma pozycję.
2. Biografia — droga od subiekta do bogacza.
3. Cechy charakteru — każda poparta konkretnym wydarzeniem.
4. Miłość do Izabeli — przyczyna przemiany i klęski.
5. Ocena — romantyk czy pozytywista, z uzasadnieniem.
6. Wniosek — co los Wokulskiego mówi o społeczeństwie i o epoce.